Primatoloog & Activist · 1934 - 2025
Jane Goodall
Primatoloog & Vredesambassadeur
“What you do makes a difference, and you have to decide what kind of difference you want to make.”
- Geboren
- 3 april 1934, Londen, Engeland
- Nationaliteit
- Brits
- Beroepen
- Primatoloog, Etholoog, Antropoloog, VN-Vredesboodschapper, Dierenrechtenactivist
Jeugd en opleiding
Valerie Jane Morris-Goodall werd geboren op 3 april 1934 in Londen. Als kind was ze gefascineerd door dieren en droomde ze ervan naar Afrika te gaan om dieren te bestuderen. Haar vader gaf haar een speelgoedchimpansee genaamd Jubilee, die ze nog steeds bezit.
Ze groeide op tijdens de Tweede Wereldoorlog en kon door financiële beperkingen niet naar de universiteit. In plaats daarvan werkte ze als secretaresse en serveerster om geld te sparen voor haar droom: naar Afrika reizen.
In 1957, op 23-jarige leeftijd, reisde ze eindelijk naar Kenia om een vriendin te bezoeken. Daar ontmoette ze de beroemde paleoantropoloog Louis Leakey, die haar aannam als zijn secretaresse en later haar mentor werd.
Carrière
In 1960 stuurde Louis Leakey de 26-jarige Jane naar Gombe Stream in Tanzania om wilde chimpansees te bestuderen. Zonder formele wetenschappelijke opleiding begon ze aan wat de langstlopende veldstudie naar wilde dieren in de geschiedenis zou worden.
Haar observaties revolutioneerden ons begrip van chimpansees en onszelf. In haar eerste jaar maakte ze twee baanbrekende ontdekkingen: ze observeerde chimpansees die werktuigen maakten en gebruikten (takjes om termieten te 'vissen'), en ze documenteerde dat ze vlees aten. Tot die tijd dacht men dat alleen mensen gereedschap maakten.
Louis Leakey's beroemde reactie op haar ontdekking: "Nu moeten we gereedschap herdefiniëren, de mens herdefiniëren, of chimpansees accepteren als mensen."
In 1965 behaalde ze een doctoraat in ethologie aan Cambridge University - een van de weinige mensen die een PhD kreeg zonder eerst een bachelor te hebben. Ze bleef decennialang in Gombe werken en documenteerde het sociale leven, de familiestructuren, en zelfs de donkere kant van chimpansee-gedrag, inclusief oorlog tussen groepen.
Latere jaren
In 1977 richtte Jane het Jane Goodall Institute op, dat zich richt op wildlife-onderzoek, bescherming en educatie. In 1991 startte ze Roots & Shoots, een jeugdprogramma voor milieu- en humanitaire actie dat nu actief is in meer dan 65 landen met honderdduizenden deelnemers.
Op 19 december 2025 overleed Jane Goodall op 91-jarige leeftijd. Tot het einde van haar leven reisde ze de wereld rond om te spreken over natuurbehoud, dierenrechten en hoop voor de toekomst. Ze was VN-Vredesboodschapper sinds 2002.
Ze schreef meer dan 30 boeken, waaronder "In the Shadow of Man" (1971), dat de relatie tussen mens en aap fundamenteel veranderde. Haar nalatenschap leeft voort via het Jane Goodall Institute en de miljoenen mensen die ze heeft geïnspireerd om actie te ondernemen voor een betere wereld.
Duurzame acties
1991 - heden
Roots & Shoots Programma
Dit jeugdprogramma, actief in meer dan 65 landen, leert jonge mensen over milieubewustzijn en actief burgerschap. Meer dan een miljoen jongeren hebben deelgenomen aan lokale projecten voor mensen, dieren en milieu.
1994
TACARE - Community-Centered Conservation
Een innovatief programma dat lokale gemeenschappen rond Gombe betrekt bij natuurbehoud door microkredieten, gezondheidsklinieken en duurzame landbouw te combineren met bescherming van chimpansee-habitats.
Doorlopend
Campagne tegen Dierenhandel
Decennialange strijd tegen de illegale handel in wilde dieren en onethische behandeling van dieren in laboratoria en entertainment. Haar werk leidde tot strengere wetgeving en bewustwording.
Doorlopend
Veganisme en Duurzame Voeding
Als vegetariër en later veganist spreekt Jane regelmatig over de milieu-impact van de vleesindustrie en promoot ze plantaardige voeding als een manier om klimaatverandering tegen te gaan.
2021
The Book of Hope
In haar recente boek 'The Book of Hope' (2021) deelt Jane redenen voor optimisme ondanks de klimaat- en biodiversiteitscrisis, en inspireert ze lezers om actie te ondernemen.
Humor en persoonlijkheid
- Ze reist nooit zonder 'Mr. H', een pluchen aap die ze in 1996 cadeau kreeg van een blinde fan. Mr. H heeft inmiddels meer dan een miljoen mensen 'ontmoet' en heeft zijn eigen fanbase.
- Bij haar eerste ontmoeting met chimpansees in Gombe negeerden de apen haar maandenlang. Jane zat elke dag geduldig te wachten, soms in de regen, tot een chimpansee genaamd David Greybeard eindelijk haar vertrouwen won.
- Louis Leakey stuurde haar bewust zonder formele training naar Gombe, omdat hij geloofde dat een 'onbevooroordeelde geest' beter zou observeren dan iemand met wetenschappelijke vooroordelen.
- Ze kan nog steeds perfecte chimpansee-geluiden maken en doet dit regelmatig tijdens haar lezingen, tot grote hilariteit van het publiek.
- Ze begroet elk publiek, groot of klein, met een chimpansee-roep die door de zaal echoot.
- Ze draagt bijna altijd dezelfde outfit: een eenvoudig shirt en broek, omdat ze geen tijd wil verspillen aan kleding kiezen.
- Ze noemt alle chimpansees die ze heeft bestudeerd bij naam en herinnert zich hun persoonlijkheden en familiebanden.
- Ondanks 300 dagen per jaar reizen, beantwoordt ze nog steeds persoonlijk brieven van kinderen.
Quotes
- “What you do makes a difference, and you have to decide what kind of difference you want to make.”Kernboodschap in haar lezingen
- “The greatest danger to our future is apathy.”Over het belang van actie
- “You cannot get through a single day without having an impact on the world around you. What you do makes a difference, and you have to decide what kind of difference you want to make.”TED Talk
- “Only if we understand, can we care. Only if we care, will we help. Only if we help, shall all be saved.”Over natuurbehoud
- “Every individual matters. Every individual has a role to play. Every individual makes a difference.”Roots & Shoots filosofie
- “Over haar knuffel Mr. H: 'Hij herinnert me eraan dat we nooit moeten opgeven. En hij klaagt nooit over jetlag.'”
- “Als antwoord op de vraag hoe ze zo energiek blijft op 90-jarige leeftijd: 'Whisky. En heel veel chimpansee-observatie.'”
- “Over kritiek op haar onorthodoxe methodes: 'Ze zeiden dat ik alles fout deed. Ik gaf de chimpansees namen in plaats van nummers. Kennelijk heb ik daarmee de wetenschap geruïneerd.'”
- “Over haar eerste dagen in Afrika: 'Mijn moeder ging mee naar Gombe. Niet voor mij, maar om de autoriteiten gerust te stellen dat een jonge vrouw niet alleen in de wildernis kon zijn.'”